De Leeshoek van de Lerarenmaatschap

Onder deze titel plaatsen we regelmatig besprekingen van artikelen en boeken die we van belang achten voor de ontwikkeling van lerarenmaatschappen en meer in het algemeen voor de professionalisering van docenten.

Het Alternatief
René Kneyber en Jelmer Evers (red.) 2013.
Uitg. Boom
Paperback en e-book

Dit boek heeft eigenlijk geen bespreking meer nodig en is een van de inspiratiebronnen voor ons onderzoek naar de haalbaarheid van lerarenmaatschappen. Het is een bundel van 25 hoofdstukken waaraan zo’n 30 auteurs en geïnterviewden hebben meegewerkt. In vijf delen wordt een heldere analyse gemaakt van de huidige situatie in het onderwijs en toegewerkt naar een visie op onderwijs zoals het zou moeten zijn. Die delen zijn: de Cultuur van het Afrekenen, de Leraar en zijn Leerlingen, de School en zijn Schoolleider, Beroepstrots en de Dialoog en Het Alternatief.

Als je het boek nog niet gelezen hebt, raad ik je aan dat alsnog te doen. En als je heel weinig tijd hebt, lees dan in elk geval het voorlaatste hoofdstuk: ‘Het Alternatief voor scholen: Flip the System’ door René Kneyber, Jelmer Evers, Kim Farris-Berg en Edward Dirkswager. Daarin wordt een model geschetst voor een alternatieve organisatievorm voor scholen gebaseerd op collectieve autonomie:

Wanneer we de leraar […] centraal willen zetten, hem vertrouwen willen geven en hem meer professionele ruimte willen bieden, dan zou die verantwoording andersom moeten verlopen. Het hele systeem legt dan juist verantwoording af aan de leerkrachten, en de maatstaven waarop het werk wordt beoordeeld zijn in handen van de beroepsgroep. Leiderschap en bestuur worden dan dienend in plaats van leidend. Dit noemen we collectieve autonomie voor leraren, en dat vooronderstelt een omkering of flip van het systeem.

Spelen met ruimte!
Frank Weijers
1e versie
Nijmegen, januari 2014
Gratis e-book

Frank schreef eerder het stuk Echte ondernemers leraren worden geen ondernemer leraar, dat de directe aanleiding vormde voor de bijeenkomst op 22 maart. In dit e-book, dat binnenkort in een tweede, uitgebreidere versie uitkomt en later dit voorjaar als paperback, stelt hij de vraag:

Hoe kunnen leraren en schoolleiders het voor elkaar krijgen om samen, vol zin en plezier, te zorgen dat ze het best denkbare onderwijs maken?

Hoe niet?

Niet door eindeloos te overleggen, stapels beleidsplannen te schrijven en de ene vernieuwing op de andere te stapelen. Niet door nog meer controle, vanuit de angst dat er van alles mis gaat.
Niet door te klagen (over de inspectie, over elkaars gebrekkige functioneren, over jongeren waar niks mee te beginnen valt, over een nieuwe ronde bezuinigingen, over ‘dat we er toch niks over te zeggen hebben’ …).
Niet door in de greep te blijven van een gevoel van machteloosheid.

Maar wel:

Door samen te werken aan een school waar iedereen met plezier werkt, in een sfeer van vertrouwen, waarbij leraren over hun professionele ruimte kunnen beschikken én ze deze ruimte voluit en goed benutten.

Het boekje, dat je in een uur kunt uitlezen, schetst vervolgens de weg waarlangs een school, of een team van docenten, deze situatie kan bereiken. Sleutelwoorden daarbij zijn ‘vertrouwen’ en ‘professionele ruimte’.

De professionele leergemeenschap
Myriam Lieskamp
2013
Uitg. Pica
Paperback

Dit boek, dat ik eerlijk gezegd nog niet heb gelezen, wil ik onder de aandacht brengen, omdat het een model geeft van een schoolorganisatie, die door het Ministerie wordt gestimuleerd: een professionele leergemeenschap. Het laat dus zien hoeveel ruimte we vanuit de overheid al hebben om onze scholen naar onze eigen inzichten in te richten. Die ruimte nemen we lang niet altijd. Het boek laat aan de hand van praktijkvoorbeelden zien hoe bestaande scholen kunnen veranderen in professionele leergemeenschappen:

De basis hiervan is het doorlopend elkaar ontmoeten, samen reflecteren en samen leren, met als doel een leerproces tot stand te brengen dat gericht is op het primaire proces, namelijk het leren van de leerlingen. Door een structuur en klimaat op school te scheppen waar mensen voortdurend de mogelijkheid hebben met elkaar in gesprek te gaan over hun vak maak je ruimte voor ontwikkeling en gebruik je de aanwezige talenten van mensen.

Op de site van hetkind kun je een fragment uit dit boek lezen.

Lerarenmaatschappen? Een goed idee?

Frans Droog berichtte op zijn eigen blog over de bijeenkomst over Lerarenmaatschappen van afgelopen zaterdag.
Er zijn nog vacatures, schrijft hij.

Droog's

Zaterdag 22 maart heb ik een bijeenkomst bijgewoond op het Vathorst College in Amersfoort waarbij een groep docenten en andere geïnteresseerden zich hebben bezig gehouden met de vraag of er een plaats is in het Nederlandse onderwijs voor een lerarenmaatschap.

Het initiatief tot de bijeenkomst was genomen door Frank Weijers, Dick van der Wateren en Renske Valk, naar aanleiding van een publicatie van Frank hierover in september 2013: “Echte ondernemersleraren worden geen ondernemerleraar“.

maatschappp

Deze publicatie heeft tot de nodige reacties geleidt en op verschillende plaatsen is er aandacht aan besteedt aan het idee, o.a. bij stichting beroepseer en bij hetkind, en in de februari editie van Van12Tot18 is een interview verschenen met Frank en Dick. Er is ook een LinkedIn groep aangemaakt en een website voor de deelnemers.

Deze eerste bijeenkomst was in de eerste plaats verkennend. Wie, wat, hoe verder?

Is een lerarenmaatschap…

View original post 389 woorden meer

Eerdere pogingen om lerarenmaatschappen op te richten

In 2007 hebben Seger Weehuizen en Maarten Sevenhuijsen van Beter Onderwijs Nederland geprobeerd een of meer lerarenmaatschappen op te richten. Voorzover mij bekend is het bij die poging gebleven. Niettemin bevat de blog die ze op de BON-site publiceerden interessante informatie.

De link naar de blog over lerarenmaatschappen op de site van BON vind je hier.

Wanneer we informatie vinden over andere, wel of niet geslaagde, pogingen zullen we deze post daarmee aanvullen.

Eerste aanvulling

Op de site Leerkracht aan Zet vond ik een interessant verslag van Marco Matthijsen uit 2011 over zelfverantwoordelijke teams bij de Coöperatie Vrije School Utrecht.

Aanvulling 24/3/13
Over de Coöperatie Vrije School is een korte film gemaakt voor Leraar24.

.

Waarom lerarenmaatschappen?

Frank Weijers schreef onlangs voor het onderwijsblad Van12tot18 een stuk onder de uitdagende titel: Echte ondernemers worden geen leraar. Dat was aanleiding voor een bijeenkomst op 22 maart waar een groepje enthousiaste leraren nadacht over een alternatieve manier om een school op te zetten. Een manier waarbij het doel, de kwaliteit en de inhoud van het onderwijs bepaald wordt door de leraren zelf en niet ondergeschikt is aan de organisatie.

Bij de uitnodiging voor de bijeenkomst schreven we:

Stel je voor: leraren vormen een maatschap. Samen bepalen ze welke ondersteuning (zoals een secretaresse, een conciërge, administratief medewerkers en een bureaumanager) ze willen inhuren zodat ze zich optimaal kunnen concentreren op hun werk als leraar. Een school, die precies ‘andersom’ georganiseerd is: niet de managers voeren de boventoon, maar de professionals, te beginnen bij de leraar.

Op zaterdag 22 maart, op het Vathorst College, Amersfoort, willen we met een groep geïnteresseerde leraren nadenken, elkaar bevragen, uitdagen en elkaar bestoken met ideeën over deze nieuwe vorm van het organiseren van een school. Is dit een aantrekkelijke weg naar meer kwaliteit en plezier in het onderwijs? Zouden we de basis kunnen leggen voor het oprichten van een of meer maatschappen van leraren?

Inspiratie voor deze gedachte haalden we ook uit het boek ‘Het Alternatief’ onder redactie van René Kneyber en Jelmer Evers. Dat boek is een oproep aan docenten om te professionaliseren, waarbij een alternatief organisatiemodel voor scholen wordt voorgesteld onder het motto ‘Flip the System‘. Een lerarenmaatschap is een mogelijkheid om het bestaande onderwijssysteem te ‘flippen’.

Waarom deze site?

Op deze pagina’s willen we regelmatig verslag doen van ons onderzoek naar de mogelijkheden om de organisatie van scholen anders vorm te geven. Dat kan op de manier van een of meer lerarenmaatschappen op een school, maar we zijn ook benieuwd naar andere organisatievormen. Voorwaarde is wel dat het zwaartepunt daarbij ligt bij de leraren en dat de schoolleiding en bestuurders de rol hebben van onderwijsondersteunend personeel. ‘Flip the System‘ immers.

De deelnemers aan de discussiedag op 22 maart zullen op deze plaats verslag doen van de ideeën die we op die dag hebben ontwikkeld. Op deze pagina’s zullen we documenten en informatie verzamelen, die nodig zijn om samen met collega’s een maatschap op te zetten, of voor je school een andere organisatievorm te ontwikkelen.

We nodigen ook anderen van harte uit een bijdrage te leveren aan deze site. Dat kan in de vorm van een blog of een artikel, reacties bij een bericht, of andere interessante informatie.

Frank Weijers, Renske Valk, Dick van der Wateren
.