De Leeshoek van de Lerarenmaatschap

Onder deze titel plaatsen we regelmatig besprekingen van artikelen en boeken die we van belang achten voor de ontwikkeling van lerarenmaatschappen en meer in het algemeen voor de professionalisering van docenten.

Het Alternatief
René Kneyber en Jelmer Evers (red.) 2013.
Uitg. Boom
Paperback en e-book

Dit boek heeft eigenlijk geen bespreking meer nodig en is een van de inspiratiebronnen voor ons onderzoek naar de haalbaarheid van lerarenmaatschappen. Het is een bundel van 25 hoofdstukken waaraan zo’n 30 auteurs en geïnterviewden hebben meegewerkt. In vijf delen wordt een heldere analyse gemaakt van de huidige situatie in het onderwijs en toegewerkt naar een visie op onderwijs zoals het zou moeten zijn. Die delen zijn: de Cultuur van het Afrekenen, de Leraar en zijn Leerlingen, de School en zijn Schoolleider, Beroepstrots en de Dialoog en Het Alternatief.

Als je het boek nog niet gelezen hebt, raad ik je aan dat alsnog te doen. En als je heel weinig tijd hebt, lees dan in elk geval het voorlaatste hoofdstuk: ‘Het Alternatief voor scholen: Flip the System’ door René Kneyber, Jelmer Evers, Kim Farris-Berg en Edward Dirkswager. Daarin wordt een model geschetst voor een alternatieve organisatievorm voor scholen gebaseerd op collectieve autonomie:

Wanneer we de leraar […] centraal willen zetten, hem vertrouwen willen geven en hem meer professionele ruimte willen bieden, dan zou die verantwoording andersom moeten verlopen. Het hele systeem legt dan juist verantwoording af aan de leerkrachten, en de maatstaven waarop het werk wordt beoordeeld zijn in handen van de beroepsgroep. Leiderschap en bestuur worden dan dienend in plaats van leidend. Dit noemen we collectieve autonomie voor leraren, en dat vooronderstelt een omkering of flip van het systeem.

Spelen met ruimte!
Frank Weijers
1e versie
Nijmegen, januari 2014
Gratis e-book

Frank schreef eerder het stuk Echte ondernemers leraren worden geen ondernemer leraar, dat de directe aanleiding vormde voor de bijeenkomst op 22 maart. In dit e-book, dat binnenkort in een tweede, uitgebreidere versie uitkomt en later dit voorjaar als paperback, stelt hij de vraag:

Hoe kunnen leraren en schoolleiders het voor elkaar krijgen om samen, vol zin en plezier, te zorgen dat ze het best denkbare onderwijs maken?

Hoe niet?

Niet door eindeloos te overleggen, stapels beleidsplannen te schrijven en de ene vernieuwing op de andere te stapelen. Niet door nog meer controle, vanuit de angst dat er van alles mis gaat.
Niet door te klagen (over de inspectie, over elkaars gebrekkige functioneren, over jongeren waar niks mee te beginnen valt, over een nieuwe ronde bezuinigingen, over ‘dat we er toch niks over te zeggen hebben’ …).
Niet door in de greep te blijven van een gevoel van machteloosheid.

Maar wel:

Door samen te werken aan een school waar iedereen met plezier werkt, in een sfeer van vertrouwen, waarbij leraren over hun professionele ruimte kunnen beschikken én ze deze ruimte voluit en goed benutten.

Het boekje, dat je in een uur kunt uitlezen, schetst vervolgens de weg waarlangs een school, of een team van docenten, deze situatie kan bereiken. Sleutelwoorden daarbij zijn ‘vertrouwen’ en ‘professionele ruimte’.

De professionele leergemeenschap
Myriam Lieskamp
2013
Uitg. Pica
Paperback

Dit boek, dat ik eerlijk gezegd nog niet heb gelezen, wil ik onder de aandacht brengen, omdat het een model geeft van een schoolorganisatie, die door het Ministerie wordt gestimuleerd: een professionele leergemeenschap. Het laat dus zien hoeveel ruimte we vanuit de overheid al hebben om onze scholen naar onze eigen inzichten in te richten. Die ruimte nemen we lang niet altijd. Het boek laat aan de hand van praktijkvoorbeelden zien hoe bestaande scholen kunnen veranderen in professionele leergemeenschappen:

De basis hiervan is het doorlopend elkaar ontmoeten, samen reflecteren en samen leren, met als doel een leerproces tot stand te brengen dat gericht is op het primaire proces, namelijk het leren van de leerlingen. Door een structuur en klimaat op school te scheppen waar mensen voortdurend de mogelijkheid hebben met elkaar in gesprek te gaan over hun vak maak je ruimte voor ontwikkeling en gebruik je de aanwezige talenten van mensen.

Op de site van hetkind kun je een fragment uit dit boek lezen.